Motorine tarihte görülmemiş zam

Enerji kulislerinden sızan bilgilere göre, cuma gününden itibaren geçerli olacak yeni fiyat tarifesiyle birlikte motorinde rekor seviyelere ulaşılması bekleniyor. Gazeteci Olcay Aydilek’in aktardığına göre, motorin litre fiyatına 5 lira 37 kuruşluk ciddi bir zam yapılması öngörülüyor. Son dönemin en sert fiyat güncellemelerinden biri olarak değerlendirilen bu zammın ardından, motorin litre fiyatının birçok şehirde 60 TL bandını aşarak 65 TL seviyesine yaklaşacağı ifade ediliyor. Uzmanlar, akaryakıt fiyatlarındaki bu sert artışın yalnızca bireysel araç kullanıcılarını değil, aynı zamanda gıda ve temel tüketim ürünleri başta olmak üzere geniş bir fiyat zincirini etkileyerek enflasyon üzerinde yeni bir baskı oluşturacağına dikkat çekiyor.

YAVUZYILMAZ "ÖTV SIFIRLANDI, SERİ ZAMLAR GELİYOR" DİYE UYARMIŞTI

Beklenen bu devasa artış, iktidarın zamları halka yansıtmamak iddiasıyla devreye aldığı Eşel Mobil sisteminin işlevsiz kaldığını ortaya koydu. CHP Genel Başkan Yardımcısı Deniz Yavuzyılmaz, henüz 15 Mart'ta yaptığı açıklamada sistemin çökeceği uyarısında bulunmuştu. "AKP mışıl mışıl uyuyor. Motorine seri zamlar gelmek üzere!" diyerek bugünkü tabloya işaret eden Yavuzyılmaz, 15 Mart itibarıyla 65,89 TL olan 1 litre motorinin pompa fiyatında sadece 0,48 TL ÖTV kaldığını hesaplamıştı.

Yavuzyılmaz o gün yaptığı uyarıda, "Motorinin rafineri çıkış fiyatına 0,64 Lira daha zam gelirse, bu zammın sadece 0,48 Lirası ÖTV’den karşılanabilecek. Ardından motorinin pompa fiyatında kalan ÖTV tutarı ‘sıfır’ olacak. Yani ÖTV kalmadığı için Eşel mobil sistemi devre dışı demektir. Bu aşamadan sonra yapılacak tüm zamlar doğrudan motorinin pompa fiyatına yansıtılacak" ifadelerini kullanmıştı. İktidarın bu sistemi yüzde 75 oranında devreye soktuğunu, kalan yüzde 25'lik oranın ise pompa fiyatına zam olarak yansıdığını belirten CHP'li vekil, 6 Mart'ta Meclis'e verdiği teklifle akaryakıttaki KDV’nin yüzde 20’den yüzde 10’a düşürülmesini ve ÖTV’deki KDV’nin kaldırılmasını isteyerek, bunun halka yüzde 13'lük bir koruma marjı sağlayacağını ifade etmişti.

Yavuzyılmaz'ın paylaştığı maliyet tablosuna göre 1 litre motorinin fiyatındaki oranlar şöyleydi: Yüzde 70,28 rafineri satış fiyatı (46,31 TL), yüzde 17,16 KDV (KDV 1: 9,37 TL, KDV 2: 1,94 TL), yüzde 11,76 dağıtıcı/bayi/nakliye kârı (7,75 TL), yüzde 0,73 ÖTV (0,48 TL) ve yüzde 0,08 EPDK gelir payı (0,05 TL). Toplam vergi oranı ise yüzde 17,97 (11,79 TL) olarak gerçekleşmişti.

ŞİMŞEK "SÜRDÜRÜLEBİLİR DEĞİL" DEMİŞTİ

Sistemin bütçede yarattığı deliğe ve fiyatlardaki duruma ilişkin en net itiraf ise dün (17 Mart) Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'ten gelmişti. Katıldığı televizyon programında Eşel Mobil sistemi olmasaydı mazotun 83 TL olacağını belirten Şimşek, bugünkü dev zammın sinyalini vererek milyonları gelecekteki zam dalgalarına karşı uyarmıştı.

Şimşek açıklamasında, "Sistemi uygulamasaydık bugün Ankara'da mazotun litresi 83 lira 10 kuruş olacaktı. Şu anki fiyat ise 67 lira 10 kuruş. Benzinde ise sistem devrede olmasaydı litre fiyatı 71 lira 11 kuruş olacaktı, şu an tüketiciye yansıyan fiyat 62 lira 30 kuruş" bilgisini paylaşmıştı. Bu uygulamanın bütçe üzerinde çok büyük bir yük oluşturduğunu belirten Bakan Şimşek, "Bunu halkımıza yansımasını sınırlamak için yaptık ancak bu sürdürülebilir değil. Savaşın geçici olacağı varsayımıyla bu adımı attık" itirafında bulunmuştu.

KÜRESEL ŞOK VE 5 YIL SONRA RAFTAN İNEN FORMÜLÜN ÇÖKÜŞÜ

Süreci bu noktaya taşıyan ve Eşel Mobil'in 2021'den sonra yeniden masaya gelmesine neden olan temel faktör, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla Körfez bölgesinde patlak veren savaş oldu. Savaşın dünya petrol arzının beşte birini etkilemesiyle Brent petrol yüzde 40’tan fazla, doğal gaz yüzde 56’dan fazla, jet yakıtı ise yüzde 100'e yakın arttı.

İlk etapta 3 Mart tarihinde motorine tek seferde yüzde 10,5 oranında zam gelmesi ve litre fiyatının 70 TL sınırına dayanması üzerine, Hazine ve Maliye Bakanlığı ÖTV gelirinden feragat etme kararı almıştı. Piyasalardaki spekülasyonu önlemek adına TCMB, döviz ve TL likiditesini kontrol etmek için Türk Lirası uzlaşmalı vadeli döviz satım işlemlerini başlatmış; SPK ve Borsa İstanbul aracılığıyla ise borsada açığa satış işlemleri geçici olarak yasaklanmıştı.

Bakan Şimşek'in bölgeye yapılan 30 milyar dolarlık ihracatın, 19 milyar dolarlık ithalatın ve 10 milyon turistten sağlanan 10 milyar dolarlık gelirin risk altında olduğunu vurguladığı ve "Daha çok cari açık konusunda tedirginim" dediği bu kriz ortamında; siyasilerin günlerdir dikkat çektiği "ÖTV limitinin tükenmesi" gerçeği cuma günü 5,37 TL'lik zamla doğrudan vatandaşın cebine yansımış olacak.